Phishing bankowy: jak rozpoznać fałszywą wiadomość

Awatar Dorota Szyszko

5 min czytania

Telefon z podejrzaną wiadomością SMS, phishing i fałszywy link

Najważniejsze

Phishing to wiadomość udająca bank, kuriera lub urząd, której celem jest wyłudzenie haseł, danych karty albo kodów BLIK. Samo kliknięcie w link jeszcze nie oznacza straty. O skutkach decyduje to, co wpisano na fałszywej stronie, a działać trzeba w stałej kolejności: dane, karta, konto, zgłoszenie.

Czym jest phishing i jak wygląda w praktyce?

To atak socjotechniczny: oszust nie łamie zabezpieczeń, tylko nakłania ofiarę, by sama podała dane lub kliknęła w link. Nazwa pochodzi od angielskiego „fishing”, czyli łowienia na przynętę. Podszywać się można pod bank, kuriera, urząd albo znajomego.

Odmiany różnią się kanałem:

  • phishing mailowy: fałszywy e-mail z linkiem lub załącznikiem,
  • smishing: ta sama metoda w SMS-ie,
  • vishing: rozmowa telefoniczna, w której rozmówca udaje pracownika banku lub urzędu.

Wszystkie trzy to inżynieria społeczna, czyli gra na emocjach i zaufaniu.

Jak działa fałszywy SMS?

Zwykle w czterech krokach:

  1. Przynęta: wiadomość o niedopłacie do paczki, zablokowanym koncie albo nieudanej płatności.
  2. Presja: termin, na przykład 24 godziny, po którym coś rzekomo przepadnie.
  3. Fałszywa strona: link prowadzi do formularza łudząco podobnego do prawdziwego logowania lub płatności.
  4. Kradzież: to, co wpisano w formularzu, trafia do oszusta, a on od razu próbuje użyć danych.

Często pada prośba o drobną dopłatę, na przykład 1,99 zł. Nie chodzi o zarobek na tej kwocie, tylko o dane karty wpisane w formularz, a niska stawka usypia czujność.

Czym różni się phishing od spoofingu?

Spoofing to podrobienie numeru lub nadawcy, a phishing to samo wyłudzenie danych. Oszust często łączy jedno z drugim: SMS lub telefon wygląda jak wiadomość od prawdziwej instytucji, bo nadawca został sfałszowany. Na ekranie może więc być widoczny numer identyczny z numerem prawdziwego banku, a po drugiej stronie i tak będzie przestępca.

Po czym poznasz fałszywą wiadomość?

Po kilku sygnałach naraz, a najmocniejsze z nich to presja czasu i link. Jeden sygnał to pauza, dwa to kosz.

Sygnał Co znaczy Co robisz
Presja czasu („w ciągu 24 godzin”) Oszust chce, żeby nie było czasu na namysł Zatrzymujesz się i nie klikasz
Ogólny zwrot („cenny kliencie”) Wiadomość poszła do tysięcy osób Traktujesz ją jak masową
Błędy językowe, brak polskich znaków Tekst przygotowany w pośpiechu lub tłumaczony maszynowo Odrzucasz wiadomość
Niewiarygodny adres nadawcy Domena lub numer nie pasują do instytucji Nie odpowiadasz
Zbyt dobra oferta Przynęta na łatwy zysk Ignorujesz
Link zamiast treści Prowadzi do fałszywej strony z formularzem Nie klikasz, wchodzisz do banku przez aplikację

Zasadę podaje Gov.pl: do czasu potwierdzenia nadawcy nie klikaj w linki i nie odpowiadaj na wiadomość. Potwierdzaj kanałem, który sam otworzysz, nie tym z wiadomości.

Czego bank nie robi w wiadomościach i przez telefon?

Ta reguła odrzucenia działa niezależnie od tego, jak wiarygodnie wygląda wiadomość. Bank:

  • nie pyta o hasło do logowania,
  • nie żąda kodów z SMS,
  • nie prosi o kod BLIK,
  • nie kieruje przelewu na „bezpieczne konto”.

Numer na ekranie niczego nie dowodzi, bo da się go podrobić. Rozłącz się i skontaktuj z bankiem sam, przez aplikację.

Kod BLIK wyłudza się także z przejętych kont znajomych na Facebooku, Messengerze lub WhatsAppie, pod pretekstem prośby o pożyczkę. Więcej w tekście o oszustwach na BLIK.

Przestań wpisywać cokolwiek, zamknij kartę i odłącz się od strony. Dalsze kroki zależą od tego, co ujawniono.

Tylko kliknięto w link

  1. Zamknij kartę przeglądarki.
  2. Niczego nie instaluj i nie pobieraj.
  3. Sprawdź zainstalowane aplikacje i uprawnienia telefonu, czy nie pojawiło się coś, czego nie znasz.

Wpisano login i hasło

  1. Zmień hasło z innego urządzenia niż to, na którym kliknięto w link.
  2. Włącz uwierzytelnianie dwuskładnikowe.
  3. Sprawdź historię operacji pod kątem przelewów, których nie zlecano.
  4. Skontaktuj się z bankiem przez jego aplikację, nie przez numer z wiadomości.

Podano dane karty lub kod BLIK

  1. Zastrzeż kartę w aplikacji banku.
  2. Nie potwierdzaj żadnych nieznanych transakcji ani powiadomień.
  3. Zgłoś reklamację transakcji kartą, jeśli pieniądze już zeszły.

Podano PESEL lub dane dowodu

  1. Zastrzeż numer PESEL, instrukcja w tekście o zastrzeżeniu numeru PESEL.
  2. Sprawdź swój raport kredytowy, czy ktoś nie zaciągnął na ciebie zobowiązania.

Utracono pieniądze

  1. Zabezpiecz dowody: zapisz wiadomość, numer nadawcy i potwierdzenia przelewów.
  2. Powiadom bank od razu, przez aplikację.
  3. Zgłoś sprawę na policję z zapisem wiadomości i potwierdzeniami.

Gdzie zgłosić phishing?

Podejrzany SMS prześlij bezpłatnie na numer 8080, który obsługuje CERT Polska.

  • Fałszywa strona lub mail: formularz incydentów CERT Polska.
  • Utrata pieniędzy: policja, z zapisem wiadomości i potwierdzeniami.

Podrobiony numer w rozmowie telefonicznej kończ rozłączeniem i potwierdź sprawę w aplikacji banku.

Jak się chronić na co dzień?

Pięć nawyków ogranicza ryzyko kliknięcia w fałszywy link:

  • Nie klikaj w linki z SMS-ów, nawet gdy wyglądają na prawdziwe.
  • Wchodź do banku przez aplikację lub adres wpisany ręcznie.
  • Nie podawaj nikomu kodów z SMS ani kodu BLIK.
  • Włącz uwierzytelnianie dwuskładnikowe wszędzie, gdzie jest dostępne.
  • Sprawdzaj adres strony przed wpisaniem jakichkolwiek danych.

Kryterium mam jedno: skoro do banku wchodzę tylko przez aplikację, nie muszę oceniać, czy strona jest prawdziwa.

Awatar Dorota Szyszko

Dodaj komentarz

Twój adres email nie zostanie opublikowany. Wymagane pola są oznaczone *